تاریخ تنظیم: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴
مرجع تنظیم: شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان
عنوان: روایت مستند شده از پرونده پرابهام اعدام حاجی حلیم براهویی در زندان قزلحصار
در تاریخ ۳۱ اردیبهشت ماه ۱۴۰۴، حکم اعدام حاجی “حلیم براهویی”، شهروند ۶۷ ساله بلوچ، از معتمدان طایفه براهویی، کارآفرین و نیکوکار شناختهشده اهل زاهدان و ساکن تهران، در زندان قزلحصار کرج به اجرا درآمد. این در حالی است که فرایند بازداشت، دادرسی، صدور و اجرای حکم، حاوی ابهامات و نقضهای متعدد حقوقی و اصول دادرسی عادلانه بوده است.
حاجی حلیم براهویی، فرزند نورالله، متأهل و دارای سه همسر و بیست فرزند، از بزرگان خوشنام طایفه براهویی و چهرهای برجسته در حوزه کارآفرینی و فعالیتهای عامالمنفعه در بلوچستان و تهران بهشمار میرفت. وی در حوزه صادرات سنگ فعالیت داشت، مالک حدود ۱۷۰۰ رأس شتر بود و از استاندار وقت استان سیستان و بلوچستان، به دلیل فعالیتهای اقتصادیاش، لوح تقدیر دریافت کرده بود.
وی با ساخت مدارس در مناطق مختلف بویژه در منطقه سفیدآبه، پرداخت کمکهای مالی به خانوادههای کمبرخوردار، تأمین وثیقه برای آزادی چندین زندانی و حمایت از دوستان و آشنایان در مواقع بحران، بهعنوان چهرهای مؤثر و مورد اعتماد در جامعه شناخته میشد.
براساس اطلاعات مستند شده توسط منابع کمپین فعالین بلوچ، حاجی حلیم در تاریخ ۵ مرداد ماه ۱۴۰۰، توسط نیروهای امنیتی در منزل یکی از دوستانش در منطقه ولنجک تهران و بدون ارائه حکم قضایی بازداشت شد. همزمان با بازداشت وی، نیروهای امنیتی به چند منزل دیگر متعلق به نزدیکان و بستگانش در مناطق جنتآباد تهران و شهر مشهد نیز یورش بردند.
پس از بازداشت، وی به بند ۲۰۹ زندان اوین (تحتنظر وزارت اطلاعات) منتقل و به مدت ۶ ماه در سلول انفرادی نگهداری شد. این در حالی است که مطابق قانون، حداکثر مدت بازداشت تحتنظر وزارت اطلاعات نباید از دو سال فراتر رود، در حالی که وی بیش از سه سال کامل در بند ۲۰۹ نگهداری شده بود.
طی این مدت، فقط هفتهای یک بار تماس تلفنی آن هم تحت نظارت بازجویان و صرفاً به زبان فارسی به وی اجازه داده میشد، در حالی که زبان مادری وی غیر از فارسی بوده و این امر در عمل مانع برقراری ارتباط مؤثر با خانواده میشد.
براساس مستندات، آقای براهویی در زمان بازداشت به همراه پسر، داماد و یکی از دوستانش در منزل حضور داشت که همگی آنان پس از مدتی با تودیع وثیقه آزاد شدند. با این حال، وی بدون ارائه دلایل و مستندات کافی، در سال ۱۴۰۳ توسط شعبهای از دادگاه انقلاب شهریار، به اتهام حمل و نگهداری مواد مخدر به اعدام محکوم شد.
منابع مطلع به کمپین گزارش دادهاند که در تمام دوران بازداشت، آقای براهویی بارها نسبت به اتهامات وارده اعتراض کرده و در دفاعیات خود بر بیگناهیاش تأکید کرده بود. بهرغم نبود ادله اثباتی معتبر و مشخص، حکم اعدام از سوی دادگاه صادر شد.
نکته قابل توجه اینکه طبق اظهارات خانواده، دادگاه بدون اطلاعرسانی به وکیل و در غیاب وکیل مستقل برگزار شده است. وکلای تعیینشده اولیه از جانب خانواده، پس از مدتی مشخص شد که همکاری نزدیکی با نهادهای امنیتی داشتهاند و در دفاع مؤثر از موکل خود قصور داشتهاند. پس از آنکه خانواده تصمیم به تغییر وکیل گرفت، اجازه ثبت وکالت به وکلای جدید داده نشد.
براساس شهادت نزدیکان آقای براهویی، وزارت اطلاعات سالها به دنبال یافتن افرادی برای اخذ اعتراف علیه حاجی حلیم براهویی بوده است. در نهایت، دو برادر که در محور زاهدان–خاش همراه با بار قاچاق توسط نیروهای نظامی بازداشت شده بودند، توسط وزارت اطلاعات تحت فشار قرار گرفتند و به آنان پیشنهاد شد که در ازای آزادی، علیه آقای براهویی اعتراف کنند.
این ادعاها در شرایطی مطرح میشود که طبق اصل برائت و منع اکراه در قانون آیین دادرسی کیفری ایران و نیز اسناد بینالمللی از جمله ماده ۱۴ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، هیچگونه اعترافی تحت فشار یا وعده آزادی نباید مبنای صدور حکم قرار گیرد.
وکیل پرونده اعلام کرده بود که درخواست اعاده دادرسی بهمنظور توقف اجرای حکم اعدام ارائه شده، اما این درخواست یا نادیده گرفته شد یا بدون رسیدگی مؤثر رد شد. آقای براهویی ۵ روز پیش از اجرای حکم از زندان اوین به قزلحصار کرج منتقل شد و در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۴، مسئولان زندان قزلحصار با تماس تلفنی، خانواده وی را از انتقال او به قرنطینه اجرای حکم مطلع کردند. خانواده پس از اطلاع، موفق به ملاقات آخر با وی شدند. در نهایت، حکم اعدام در سحرگاه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۴ به اجرا درآمد.
منابع نزدیک به خانواده حاجی حلیم اظهار داشتهاند که وی بارها از سوی نهادهای امنیتی برای همکاری دعوت شده بود، اما از پذیرش آن خودداری کرده بود. همین عامل احتمالاً به تلاش برای حذف فیزیکی وی از طریق پروندهسازی و اعدام منتهی شده است. پیشتر نیز سابقه داشته که افراد بانفوذ و مستقل در بلوچستان، هدف پروژههای امنیتی قرار گرفتهاند.
براساس گزارش سالانه کمپین فعالین بلوچ در سال ۲۰۲۴، دستکم ۱۰۱ شهروند بلوچ در زندانهای ایران اعدام شدهاند که از این تعداد، ۷۳ نفر با اتهامات مربوط به مواد مخدر و ۲۸ نفر دیگر به اتهام قتل محکوم شده بودند. در میان آنان، یک زن و یک کودک-مجرم نیز حضور داشتند.
روند قضایی منجر به اعدام حاجی حلیم براهویی، با نقضهای متعدد حقوقی، از جمله، بازداشت خودسرانه بدون حکم قضایی، نگهداری طولانیمدت در سلول انفرادی، محرومیت از حق دسترسی آزاد به وکیل، اخذ اعترافات تحت فشار از اشخاص ثالث، برگزاری دادگاه بدون وکیل و در غیاب دفاع مستقل، صدور حکم اعدام بر مبنای پروندهسازی امنیتی و بدون مستندات، نشانگر فقدان دادرسی منصفانه و رویهای مغایر با تعهدات بینالمللی جمهوری اسلامی ایران است.
کمپین فعالین بلوچ ضمن محکومیت شدید این اعدام، از نهادهای بینالمللی حقوق بشر، بهویژه گزارشگر ویژه اعدامهای فراقضایی و گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران، میخواهد که بهصورت فوری به این پرونده ورود کرده و با بررسی جامع، نسبت به توقف روندهای مشابه در آینده اقدام مؤثر به عمل آورند.
