این گزارش سازمان «شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان» (کمپین فعالین بلوچ) به بررسی وضعیت بحرانی مرگ مادران باردار، جنین و نوزادان در بلوچستان می پردازد. آمار ارائه شده در این گزارش نشاندهنده مشکلات عمده در سیستم بهداشت و درمان این منطقه و همچنین تأثیر اقدامات نظامی و امنیتی بر سلامتی زنان باردار و نوزادان است.
در طول سالهای ۱۳۹۸ تا فروردین ۱۴۰۴، ۷۴ مورد مرگ مرتبط با مادران باردار، جنین و نوزادان گزارش به دست کمپین رسیده که دلایل مختلفی از جمله قصور پزشکی، عدم رسیدگی مناسب و اقدامات نظامی در این مرگها دخیل بودهاند.
مرگ مادران باردار به دلیل قصور پزشکی و عدم رسیدگی مناسب در بیمارستانهای بلوچستان:
در این دوره زمانی، تعداد ۵۵ مادر باردار بلوچ در اثر قصور پزشکی و عدم دسترسی به درمانهای مناسب در بیمارستانها جان خود را از دست دادهاند. این مرگها نشاندهنده ضعف شدید در سیستم بهداشت و درمان بلوچستان است.
سقط جنین در حین عمل جراحی:
یک مورد سقط جنین در حین عمل جراحی گزارش شده است. این حادثه به دلیل مشکلات پزشکی و سهلانگاری در انجام جراحی رخ داده است.
مرگ نوزادان و جنین در حین عمل سزارین و عدم رسیدگی پزشکی:
۱۱ نوزاد و جنین در حین عمل سزارین یا به دلیل عدم رسیدگی پزشکی مناسب جان خود را از دست دادهاند که نشان از مشکلات جدی در نظارت بر فرایندهای پزشکی و جراحی در بیمارستانهای بلوچستان است.
عقیم شدن حین انجام عمل جراحی:
در دو مورد گزارش شده، مادران باردار در حین انجام عمل جراحی به دلیل قصور پزشکی یا عدم دقت در فرایند جراحی، عقیم شدهاند. این موارد آسیبهای جبرانناپذیری به حقوق باروری زنان وارد کرده است.
مرگ مادر باردار و سقط جنین با تیراندازی و یورش نیروهای نظامی:
پنج مورد مرگ مادران باردار و سقط جنین به دلیل تیراندازی و یورش نیروهای نظامی گزارش شده است. این رویدادها نشاندهنده تأثیرات منفی امنیتی و نظامی بر سلامت و امنیت زنان باردار در بلوچستان است.
محمد باسط درازهی نماینده وقت سراوان در جلسه شورای برنامهریزی و توسعه سیستان و بلوچستان در سال ۹۹ که خبرگزاری تسنیم گزارش آن را منتشر کرده بود، گفت: “در یک سال گذشته در بخش بمپشت سراوان ۲۸ مادر باردار به دلیل نبود خدمات بهداشتی درمانی جان خود را از دست دادهاند که این زیبنده نظام و دولت تدبیر و امید نیست.”
این آمار در حالی توسط آقای درازهی اعلام شد که دانشگاه علوم پزشکی زاهدان و مسئولان مربوطه در این زمینه هیچ گونه اظهارنظری نکردند و هویت جان باختگان رسانه ای نشد.
دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر با انتشار گزارشی، هویت ۱۲ تن از مادران باردار بلوچ در حوزه تحت پوشش این دانشگاه را به همراه مشخصات آنها منتشر و اعلام کرد که، مرگ مادران باردار در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال ۹۹ با افزایش ۵ برابری همراه بوده است. این دانشگاه مرگ ۵ تن از ۱۲ مادر باردار را کووید-۱۹ اعلام کرده بود که خانواده این مادران، ابتلای آنها به کرونا را رد کرده بودند.
بسیاری از آمار مرگ و میر مادران باردار در حوزه تحت پوشش چابهار بوده است که بارها اعتراض شهروندان و معتمدان بلوچ را به همراه داشته است. در اسفند ماه ۱۴۰۰، حافظ احمدسعید ملازئی از روحانیون بلوچ و از اساتید حوزه علمیه جامعة الحرمین الشریفین چابهار ضمن انتقاد از وضعیت بهداشت و درمان در این منطقه گفته بود، آنچه که در بیمارستان امام علی چابهار می گذرد، اسف بار و شرم آور است. این زمان که چابهار تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی ایرانشهر بود، آقای ملازئی خطاب به کامران کُردی رئیس این دانشگاه گفته بود، مردم ما موش آزمایشگاهی نیستند که دانشجویان با جان آنها بازی می کنند.
تشویق به عقیمسازی زنان بدون رضایت آگاهانه نقض حقوق بشر است و طبق اعلامیه جهانی حقوق بشر (ماده 1 و 3) و کنوانسیون CEDAW (ماده 16)، هر فرد حق دارد بر بدن خود کنترل داشته باشد و تصمیمات مربوط به باروری را به صورت آزادانه اتخاذ کند. این قوانین تأکید دارند که هر گونه محدود کردن این حقوق، از جمله عقیمسازی اجباری، غیرقانونی است و بهطور جدی حقوق زنان را نقض میکند.
این درحالیست که در مناطق مختلف بلوچستان، پرسنل و پزشکان اقدام به تشویق زنان بلوچ جهت عقیم سازی و فراهم کردن وسایل پیشگیری از بارداری و یا تشویق برای بستن لوله ها و یا برداشتن رحم کرده اند و در بسیاری از گزارش ها، بدون رضایت زنان، در حین انجام عمل جراحی و یا سزارین اقدام به برداشتن رحم آنها شده است.
«حمیرا» یکی از کارکنان مرکز بهداشت یکی از روستاهای شهرستان «نیکشهر» در دی ماه سال ۹۹ در گفتگو با کمپین فعالین بلوچ گفته بود: “ما نه تنها مقدار کمتری اقلام پیشگیری دریافت نمیکنیم؛ بلکه الان باید با خانمهایی که بیشتر از سه فرزند دارند، صحبت کنیم تا اگر با بستن لولههایشان مشکلی ندارند، برای جراحی ثبتنام شوند.”
این پرسنل مرکز بهداشت گفته بود، “من ۴ سال است که اینجا کار میکنم فقط یادم میآید یکماه وسایل پیشگری از بارداری کم بود. مردم اینجا اما تمایلی به استفاده از این وسایل ندارند. بعضیهایشان اصلا استفاده از اقلام پیشگیری را حرام میدانند.”
«حمیرا» دلیل این اقدام جمهوری اسلامی برای تشویق زنان بلوچ جهت پیشگیری از بارداری را کنترل جمعیت مردم بلوچ و اهل سنت عنوان کرده و گفته بود: “مقامات حکومت از زبان خودشان علنی میگویند که نباید جمعیت سنیها زیاد شود. مثلا چند سال پیش شخصی به اسم سالک که نماینده مجلس بود این حرف را زده بود.”
«احمد سالک» نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۳ گفته بود: “خانوادههای وهابیت به سرعت در حال تولید مثل با پوشش اهلسنت هستند و این زنگ خطری برای مردم کشور است.” این گزارش را خبرگزاری فارس وابسته به سپاه منتشر کرده بود که انتقاد روحانیون بلوچ اهل سنت را به همراه داشت.
مولانا عبدالحمید اسماعیل زهی، امام جمعه اهل سنت زاهدان در رابطه با این اظهارات سالک واکنش نشان داده و گفته بود: “در جامعه اهلسنت چیزی به نام وهابیت وجود ندارد و حساب اهلسنت از افراط گرایان وهابی جداست و تعرض به جان و مال شیعیان حرام است. این سخنان در نوع خود عجیب است، چون در گذشته چنین سخنانی مطرح نشده است. اظهار نگرانی درباره افزایش جمعیت اهل سنت و یا نگرانی از پیشرفت اهلسنت در زمینههای فرهنگی و تحصیلی، خرید زمین و سکونت اهلسنت در مشهد و شهرهای دیگر، که مایه نگرانی این بزرگواران شده است، سخنان بسیار تاسفبرانگیزی هستند. زمانی که ما اعتقاد به اخوت اسلامی شیعه و سنی داریم و معتقدیم شیعه و سنی مسلمان، برادر و ایرانی و دو واقعیت هستند؛ نباید چنین سخنانی را بر زبان بیاوریم.”
ما در شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان (کمپین فعالین بلوچ) تاکید می کنیم که آمار واقعی مرگ و میر مادران باردار و نوزادان بلوچ، سقط جنین و عقیم سازی زنان بلوچ در بیمارستان های بلوچستان توسط جمهوری اسلامی بیش از این آمار است که به دلایل مختلف مستند و رسانه ای نشده است.
