به گزارش شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان (کمپین فعالین بلوچ)، شامگاه پنجشنبه ۱۸ دیماه ۱۴۰۴، شهرهای خواف، نشتیفان، تایباد و تربتجام در شرق استان خراسان رضوی شاهد اعتراضات گسترده مردمی بودند؛ اعتراضاتی که با درگیری، آتشسوزی مراکز وابسته به حاکمیت و واکنش شدید نیروهای امنیتی و انتظامی همراه شد. بر اساس گزارشهای محلی، این اعتراضات با تیراندازی، مجروحیت شهروندان و بازداشتهای گسترده همراه بوده است.
در شهر خواف، همزمان با تجمع شهروندان و اعتراضات خیابانی، نیروهای امنیتی در سطح شهر مستقر شدند. منابع کمپین از وارد شدن خسارت به برخی مراکز وابسته به حاکمیت خبر دادهاند. پس از آن، فضای امنیتی شهر تشدید و بازداشت شهروندان آغاز شد.
در نشتیفان، معترضان با حضور در اطراف مراکز انتظامی با تیراندازی نیروهای انتظامی مواجه شدند. بر اساس این گزارشها، دستکم دو شهروند بهشدت مجروح و به مراکز درمانی منتقل شدهاند که وضعیت یکی از آنها وخیم گزارش شده است. همچنین شمار زیادی از شهروندان بر اثر شلیک ساچمهای مجروح شدهاند. به گفته منابع کمپین، بسیاری از مجروحان به دلیل نگرانی از بازداشت از مراجعه به مراکز درمانی خودداری کردهاند.
اطلاعات بهدستآمده نشان میدهد که بیش از ۱۵۰ شهروند در شهرهای خواف و نشتیفان بازداشت شدهاند. اتهام مطرحشده علیه بازداشتشدگان «اقدام علیه امنیت ملی» عنوان شده است. در میان بازداشتشدگان، نوجوانان زیر ۱۵ سال، زنان و دختران نیز حضور دارند. اگرچه تاکنون حدود ۸۰ نفر آزاد شدهاند، اما همچنان دهها نفر در بازداشت بهسر میبرند.
بخش قابل توجهی از این بازداشتها طی یورشهای شبانه نیروهای امنیتی به منازل شهروندان در روزهای پس از اعتراضات انجام شده است؛ یورشهایی که در برخی موارد در ساعات اولیه بامداد و با ورود نیروها از دیوار منازل صورت گرفته است.
در تایباد نیز گزارشها از تشدید حضور نیروهای امنیتی و بازداشت شهروندان حکایت دارد. منابع از حاکم شدن فضای رعب و کنترل امنیتی شدید در سطح شهر خبر دادهاند. اما وضعیت در تربتجام بهمراتب نگرانکنندهتر گزارش شده است. اعتراضات در این شهر از ۱۶ دیماه آغاز و در ۱۸ دیماه با شدت بیشتری ادامه یافت.
بر اساس گزارشهای دریافتی، نیروهای امنیتی در برخورد با معترضان از تیر جنگی استفاده کردهاند. منابع محلی از کشته شدن حدود ۹۰ شهروند در جریان این اعتراضات خبر میدهند.
گزارشها حاکی از آن است که برخی خانوادهها پیکر جانباختگان را تحت فشارهای امنیتی و بهصورت مخفیانه دفن کردهاند و در مواردی نیز پیکر جانباختگان به خانوادهها تحویل داده نشده است.
به گفته منابع محلی، از ۱۹ تا ۲۳ دیماه شهر تربتجام عملاً در وضعیت حکومت نظامی غیررسمی قرار داشته است. بازارها از ساعات عصر تعطیل میشدند و کنترلهای گسترده خیابانی اعمال میشد. تردد پیادهروان با خطر بازداشت همراه بوده و خودروهایی که سرنشینان جوان داشتند، بهطور گسترده متوقف و تفتیش میشدند.
این گزارش بر پایه اطلاعات منابع محلی و شاهدان عینی تهیه شده است. با توجه به فضای امنیتی شدید، محدودیت دسترسی به اطلاعات مستقل و فشار بر خانوادهها، نگرانیها درباره ابعاد گسترده نقض حقوق بشر در جریان این اعتراضات همچنان ادامه دارد.
