از سال ۱۳۹۳ تا فروردینماه ۱۴۰۵، دستکم ۱۱۷ شهروند بلوچ، از جمله ۱۰۹ کودک، بر اثر سقوط به داخل هوتگها (گودالهای ذخیره آب) جان خود را از دست دادهاند؛ آماری که بار دیگر ابعاد بحران زیرساختی و کمبود دسترسی به آب ایمن در بلوچستان را برجسته میکند.
بر اساس آمار و موارد مستندشده توسط شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان، در طول مدت ۱۲ سال، دستکم ۱۱۷ شهروند بلوچ از جمله ۱۰۹ کودک زیر ۱۲ سال بر اثر سقوط به داخل هوتگ ها (گودال های ذخیره آب) جان خود را از دست داده اند. این آماری است که از منابع مردمی مستند شده و احتمال میرود تعداد واقعی قربانیان بیش از این رقم باشد، چرا که بسیاری از حوادث بهدلیل نبود دسترسی به رسانهها، ضعف در ثبت رسمی و محدودیتهای اطلاعرسانی، هرگز ثبت یا منتشر نمیشوند.
در میان جانباختگان این حوادث، مواردی ثبت شده که عمق فاجعه را نشان میدهد؛ از جمله دو دختر نوجوان که هنگام تأمین آب برای خانواده خود دچار حادثه شدند، یک زن معلم بلوچ که در تلاش برای نجات دو دانشآموز جان خود را از دست داد، و یک مرد ۷۰ ساله که در جریان نجات یک کودک غرق شد. همچنین گزارشها از جانباختن دو زن دیگر و دو تبعه خارجی در حوادث مشابه حکایت دارد.
هوتگها که بهعنوان سازههایی سنتی برای ذخیره آب باران مورد استفاده قرار میگیرند، در شرایطی به یکی از منابع اصلی تأمین آب در بلوچستان تبدیل شدهاند که دسترسی به زیرساختهای پایهای آبرسانی در بسیاری از مناطق بلوچستان همچنان محدود یا غیرایمن است. این گودالها فاقد هرگونه استاندارد حفاظتی هستند و نبود حصار، پوشش یا نظارت، آنها را به یکی از عوامل مرگومیر قابل پیشگیری، بهویژه برای کودکان، تبدیل کرده است.
بر اساس آمارهای حکومتی، تنها در مناطق جنوبی استان سیستان و بلوچستان حدود ۱۵۰۰ هوتگ، در شهرستان چابهار بیش از ۱۰۷۰ هوتگ، ۳۰۰ هوتگ در شهرستان دشتیاری، ۱۸ هوتگ در کنارک، ۵۰ عدد در شهرستان قصرقند و ۳۰ هوتگ در سیب و سوران وجود دارد. استمرار استفاده از چنین منابعی برای تأمین آب، بیانگر خلأ جدی در توسعه زیرساختهای حیاتی از جمله شبکههای لولهکشی، تأمین آب آشامیدنی سالم و مدیریت منابع آب است.
در تاریخ ۳۰ بهمن ماه ۱۴۰۱، مصطفی بیک مداح مدیرکل بنیاد مسکن سیستان و بلوچستان از اختصاص ۲۶/۵ میلیارد تومان اعتبار برای ایمن سازی هوتگ ها خبر داد.
شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان (کمپین فعالین بلوچ) در تاریخ دوم اسفند ماه ۱۴۰۱، در مصاحبه با یکی از اهالی شهرستان دشتیاری در مورد ایمن سازی هوتگ ها پرسید که این شهروند بلوچ که یکی از نزدیکان خود را در سقوط در هوتگ از دست داده است، گفت: “روش و موادی که برای ایمن سازی هوتگ ها بکار گرفته می شود استحکام کافی را ندارند و تیرهای حصار چوبی است که با گرمای آفتاب در تابستان، جویده شدن توسط حیوانات و نم گرفتگی در زیر خاک از بین خواهد رفت.”
این منبع افزود: “بودجه ۲۶ و نیم میلیارد تومانی برای سازماندهی هوتگ های تنها ۴۴ روستا با مواد و مصالحی که ظرف مدت یک ماه از بین خواهد رفت چیزی جز تبلیغات رسانه ای جمهوری اسلامی نیست.”
از بودجه اختصاص یافته تنها هشت هوتگ به شکلی غیراصولی و غیراستاندارد ایمن سازی شد که انتقاد عضو شورای شهر شهرستان دشتیاری را به همراه داشت.
آقای ساجد جوهر در گفت و گو با رکنا در تاریخ ۱۱ آبان ماه ۱۴۰۲ در خصوص آخرین وضعیت رسیدگی و ایمن سازی هوتگ ها گفت: “قرار بر این بود ۴۵ هوتک خیلی خطرناک که نزدیک مدرسه هستند از ۲۸۰ هوتگ بخش مرکزی شهرستان دشتیاری فنس کشی شود. از آن ۴۵ تا که در محدوده مدرسه بودند؛ فقط هشت تا از آنها ایمن سازی شده اند و معلوم نیست بقیه بودجه را چه کردند.”
بودجه هایی که برای جلوگیری از مرگ کودکان بر اثر غرق شدگی در هوتگ ها اختصاص داده شده بود بدون پیگیری و نظارت درست ناپدید شدند و ما همچنان شاهد مرگ کودکان با سوءمدیریت مسئولان و بی تفاوتی آنها در قبال جان شهروندان هستیم.
در زمان اختصاص ۲۶ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان بودجه برای حصارکشی و ایمن سازی هوتگ ها در جنوب بلوچستان و عدم سرانجام این پروژه، دستکم ۴ کودک بلوچ بر اثر سقوط و غرق شدگی در هوتگ جان خود را از دست دادند.
با گذشت بیش از ۴۷ سال از استقرار جمهوری اسلامی، مسئله دسترسی به آب ایمن در بسیاری از مناطق بلوچستان همچنان حلنشده باقی مانده است. نبود سرمایهگذاری مؤثر در زیرساختهای آبرسانی، عدم توسعه متوازن منطقهای و ضعف در برنامهریزیهای کلان، موجب شده تا بخش قابل توجهی از جمعیت این مناطق همچنان به روشهای سنتی و پرخطر برای تأمین آب وابسته باشند.
در چنین شرایطی، هوتگها صرفاً یک سازه سنتی نیستند، بلکه به نمادی از یک بحران ساختاری در حوزه زیرساختهای حیاتی تبدیل شدهاند؛ بحرانی که پیامد مستقیم آن، تکرار مرگهای قابل پیشگیری، بهویژه در میان کودکان، است. این تلفات در حالی ادامه دارد که با ایجاد زیرساختهای ایمن، آموزشهای عمومی و ایمنسازی محیطی، میتوان از بخش قابل توجهی از این حوادث جلوگیری کرد.
در مجموع، تداوم این وضعیت نشان میدهد که بحران هوتگها نه یک مسئله مقطعی، بلکه نتیجه سالها محرومیت انباشته و نبود توجه کافی به توسعه زیرساختهای اساسی در بلوچستان است؛ وضعیتی که همچنان جان شهروندان، بهویژه کودکان، را تهدید میکند.
“هوتک یا هوتگ” گودال حفر شده برای ذخیره آب است که بیشتر برای مصرف احشام به کار میرود؛ اما در سالهای اخیر با بحران کمبود آب در جنوب استان، اهالی این مناطق از آب هوتگ ها برای شرب و مصارف خانگی استفاده میکنند.
