در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی، شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان دستکم ۲۸ مورد جانباختن و ۸ مورد مجروحیت سوختبران بلوچ را مستند کرده است. این موارد در پی تیراندازی و تعقیبوگریز نیروهای نظامی، تصادفات جادهای و انفجار مینهای کارگذاشتهشده سپاه در مناطق مرزی رخ داده است.
بر اساس آمار گردآوریشده، دستکم ۱۲ سوختبر بلوچ در پی تیراندازی مستقیم یا تعقیبوگریز نیروهای نظامی جان خود را از دست داده و ۳ تن دیگر نیز مجروح شدهاند. همچنین دستکم ۱۶ سوختبر بلوچ در پی تصادفات جادهای جان باخته و ۴ تن دیگر مجروح شدهاند. در میان جانباختگان این حوادث، دو کودک زیر ۱۸ سال نیز دیده میشوند.
در این بازه زمانی، یک سوختبر بلوچ نیز بر اثر انفجار مینهای کارگذاشتهشده در مناطق مرزی بلوچستان جان خود را از دست داده است.
مستندات شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان همچنین نشان میدهد که نیروهای نظامی در چهار مورد دیگر به سمت خودروهای سوختبران تیراندازی کردهاند که این حوادث تلفات جانی یا مجروحیت در پی نداشته است.
علاوه بر این، در دو گزارش جداگانه، افراد و سارقان مسلح به سوی سوختبران آتش گشودهاند که در نتیجه آن، یک سوختبر بلوچ جان خود را از دست داده است.
بررسیهای شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان نشان میدهد که سوختبری شهروندان بلوچ یک انتخاب آزادانه نیست، بلکه نتیجه شرایط دشوار اقتصادی، محرومیت گسترده و فقدان فرصتهای شغلی در بلوچستان است. شهروندان بلوچ به دلیل نبود اشتغال پایدار، توسعهنیافتگی منطقه و عدم ایجاد فرصتهای شغلی متناسب از سوی دولت، ناچار به روی آوردن به این شغل پرخطر شدهاند تا حداقل نیازهای معیشتی خانوادههای خود را تأمین کنند.
سوختبران بلوچ در حالی برای تأمین معاش روزانه خود در مسیرهای مرزی تردد میکنند که همواره با خطر تیراندازی نیروهای نظامی، تعقیبوگریز، واژگونی خودرو، تصادفات جادهای، انفجار مینهای کارگذاشتهشده و همچنین حملات افراد مسلح روبهرو هستند. استمرار این وضعیت، طی سالهای گذشته دهها قربانی و مجروح بر جای گذاشته و امنیت جانی سوختبران را به یکی از نگرانیهای جدی حقوق بشری در بلوچستان تبدیل کرده است.
شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان تأکید میکند که برخوردهای امنیتی با پدیده سوختبری، بدون توجه به ریشههای اقتصادی و اجتماعی آن، نهتنها به کاهش تلفات منجر نشده، بلکه همچنان جان شهروندان بلوچ را در معرض خطر قرار داده است. تا زمانی که سیاستهای مؤثر برای ایجاد اشتغال پایدار، رفع محرومیت، توسعه متوازن و بهبود شرایط اقتصادی در بلوچستان اتخاذ نشود، بسیاری از شهروندان بلوچ ناگزیر خواهند بود برای تأمین معیشت خود به این فعالیت پرخطر ادامه دهند.
