بازی های بومی و محلی بلوچستان

بلوچستان سرزمین اساطیری در فلات ایران و خاورمیانه، سرزمینی که در شرح عزت و افتخار مردمانش فردوسی سروده است ” سپاهی ز گردان کوچ و بلوچ … سگالیده جنگ ده مانند قوچ … که کس در جهان پشت ایشان ندید … برهنه یک انگشت ایشان ندید.

در گزیده ای شعر فردوسی اشاره ای شده است به تنومندی و تناوری و تناسب بدنی جنگجویان و مردم بلوچ که تا آن ایام کسی شاهد شکستشان و به قولی خاک شدن در مسابقه کشتی نشده بود.

بلوچستان از نظر فرهنگی و اجتماعی دارای غنا و قوت فراوانی است که کمترین بهره گیری را در این امور از اقوام دیگر داشته، دامنه فرهنگی و اجتماعی دامنه ای خاص و مختص به این قوم سلحشور دارد.

ورزش و مسابقات ورزشی که از دو جنبه تفریحی و مسابقاتی از سالیان بسیار دور در بلوچستان وجود داشته و همواره مراسمات ورزش با حضور مدعیان برگزار میشده است تا بدین وسیله قهرمان و پهلوان رشته های ورزشی شناخته شود.

ورزشهای بومی و محلی بلوچستان

در بلوچستان و در طی دوران متمادی ورزش های گوناگونی برگزار می شده است، ورزشهای که پویا و فعال بوده و به گروهای مختلف سنی تعلق داشته است.

برخی از این بازی ها بدین شرح می باشند :

۱- کپگ

۲- آنجلااسکی

۳- کستی ( کشتی )

۴- کوڈی ( کبدی )

۵- شتووک

۶- دابل

۷- چیند

۱- کپگ یا کاپگ

کپگ یک ورزش تیمی در قالب  رقابت میان دو تیم می باشد، تاریخ پیدایش این بازی به درستی معلوم نیست اما این بازی مختص منطقه بلوچستان بوده و نظیر آن در نقطه و جای دیگری دیده نشده است. این بازی گاه میان جوانان و نوجوانان روستا و یا بین دو روستا برگزار شده بوده است و به دلیل اهمیت این بازی و دیگر ورزشها در نخلستان هر روستا یک محل ورزشی به نام کپگ جاه که محلی بوده برای برگزاری این ورزشها وجود داشته است.

این بازی میان دو تیم با نفرات مساوی وجود داشته است اما با این تفاوت که یک گروه میبایست از دروازه ( حال ) دفاع می نموده و گروه دیگر از شخصی که می بایست از این دروازه عبور کند.( لاٹوک )

تیم الف با نفراتی مشخص و یک نفر از بازیکنان را به عنوان ملا ( لاٹوک ) انتخاب مینمودند و در گروه ب همین نفرات اما بدون انتخاب ملا و میبایست از تنه یک درخت یا نقطه مشخصی بر روی دیوار حراست نمایند تا از رسیدن ملا به این تنه درخت و یا این نقطه خاص بر روی دیوار جلوگیری نمایند.

نحوه اجرا بدین شکل است که بازیکنان میبایست یک پا و یک دست را از پشت بگیرین. و با لی لی کردن و حفظ تعادل خود هم سرعت حرکت داشته باشد و هم توان مقابله با بازیکنان تیم مقابل ،بدین ترتیب که یکی از پاها از پشت تا شده و انگشتان دست در انگشتان پا قفل میشده اند و بازیکنان طرفین میبایست انگشتان دست را از قفل شدن میان انگشتان پا جدا نمایند.

هر کدام از بازکینان که یک بار در حین بازی دستش از محلی که پای خود را گرفته است جدا شد از میدان مسابقه خارج میشده ولی به عنوان یک امتیاز محسوب نمیشود فقط زمانی به تیمی امتیاز داده میشود که یا ملا به حال برسد و برنده بازی شود و یا تیم مقابل ملا را از بازی بیرون نماید.

۲- آنجلاسکی

این بازی همانند بازی ” کپگ ” یک بازی پر تحرک و نشاط آور است، این بازی یک بازی گروهی است اما نحوه امتیاز دهی انفرادی میباشد، و تقریبا نوعی تحرک برای بالا رفتن از درخت و قدرت نگهداری خود بر بالای درخت خرما است، محل اجرای این بازی در نخلستان میباشد و نحوه اجرای آن بدین شکل است که از بین نفرات گروه به ترتیب یک نفر به عنوان ” گورک ” یا چوب دار انتخاب می شود، و نقطه ای مشخص برای هدف رسیدن انتهای بازی.

چوب از شاخه درخت خرما تمیز میشود این چوب باید یک و نیم متر باشد، توسط یکی از اعضای گروه چوب به دور ترین محل ممکن انداخته میشود ،و در طی فاصله زمانی که گورک چوب را پیدا کرد و می آید بازیکنان به بالای نخل های اطراف میروند گورک باید بایک دست چوب را بگیرد و با دست دیگر تعادل خود بر روی نخل را و سپس با سر چوب به بدن بازیکن ضربه ای بزند مهم نیست چه قسمت از بدن مهم برخورد و لمس چوب بر بدن یا پای بازیکن پناه گرفته بر روی نخل میباشد،در این ضمن بازیکنان دیگر فرصت را غنیمت شمرده و از روی نخل پایین می آیند و به محل نقطه مشخص شده دست میزنند،اگر گورک موفق شود چوب دستی را را به بدن بازیکنان برساند هر کدام یک امتیاز دارد اگر بازیکنان خود را به محل مشخص شده برسانند یک امتیاز دارد،اگر گورک تعداد بیشتری را از میدان بیرون کنند ، به بازیکن بدل میشود و اولین بازیکن خارج شده از بازی و یا به صورت نوبتی گورک بعدی میشود.

کوڈی ( کبدی )

کوڈی یکی از قدیمی ترین ورزشها و بازیهای موجود در بلوچستان میباشد،نمیتوان به یقین گفت که این بازی از هند به ایران آورده شده است،، و یا سر منشا اصلی این بازی هند میباشد،این بازی در عموم مناطق ایران رایج بود و هم اکنون نسابقات جهانی و ملی و منطقه این بازی در حال برگزاری است.

بلوچستان دارای کوڈی کاران خوب و باتجربه و توانایی دارد اما متاسفانه چون تیم کوڈی سیستان حایز رتبه در این بازی در ایران میباشد مسولین به هیچ وجه راضی به پذیرش تیمی دیگر نمیباشند و بعضا تیمهای از بلوچستان در برخی مسابقات داخلی استان تیم یاد شده را شکست داده است. اما رانت خواری این تیم موفق به پیروزی شده است.

کبدی تقریبا شیوه و شمه از آموزش تئوریک حضور در یک میدان نبرد و برای کسب پیروزی و شکست نخوردن در نقابل توان و مکر دشمن میبایست به فنون نظامی و حیله های نظامی نبرد آشنایی کامل داشته باشی تا بتوانی سربلند از میدان نبرد خارج شوی.

میدان مسابقه کبدی به شکل یک مستطیل است که به دو قسمت تقسیم شده است و دو تیم در داخل هر یک از این قسمتها حضور دارند،این بازی جمعی با حرکات انف ادی گیباشد و به نوبت هر کدام از بازیکنان طرفین به داخل زمین حریف رفته و با تکرار کلمه کبدی آن هم با یک نفس و با انجام حرکات سریع میبایست به یک یا پند نفر از اعضای تیم حریف دست زده و سریع از زمین حریف خارج شود،اگر وی توانست به هر تعداد از بازیکنان حریف دست زده است،بدین شکل آنان را از بازی بیرون کرده و امتیازی کسب نموده و از بازیکنان خودشان در بیرون زمین بازی میتواند اضافه کنند،ولی اگر موفق نشد و بازیکنان حریف وی را گرفتند پس میبایست سعی کند دست یا پای خودش را به خط میان دو بخش میدان مسابقه برساند که اگر اینگونه شود هر تعداد بازیکن حریف که وی را نگه داشته اند باید از بازی بیرون بروند.

4-کستی ( کشتی )

کشتی از مسابقات مورد توجه و علاقه خاص مردم بلوچ بوده و میباشد،مردم بلوچ همواره به کشتیگیران پهلوان میگفته و میگویند و این افراد از احترام قابل تعریفی در میان بلوچ برخوردار بوده اند….. ادامه دارد..

این بازیها روحیه شاد و پرتحرکی دارند و چابکی و چالکی در این مسابقات نشانه ای از پهلوانی جسمی بوده است و مهم یک ورزشکار از روحیات انسانی نیز پربارتر میتواند باشد.

این گزیده ای از تعریف چند بازی و ورزش بومی و محلی رایج در بلوچستان بود،در فرصتهای دیگر به معرفی دیگر ورزشهای و بازیهای محلی بلوچستان و همچنین بررسی و واکاوی وضعیت ورزشی بلوچستان از جنبه های مختلف خواهیم پرداخت تا شما عزیزان هر چه بیشتر با وضعیت ورزش و جوانان بلوچ و وضعیت عمومی ورزش در بلوچستان آگاهی و اطلاع پیدا نمایید.

نویسنده: مبین الدین بلوچ

کمپین فعالین بلوچ