Home اخبار نگاهی به کنگره جهانی جریانهای تکفیری
کنگره جهانی جریانهای تکفیری و افراطی از دیدگاه علمای اسلام بعد از دو روز سخنرانی فشرده شخصیتها و علمای مطرح جهان اسلام، پایان یافت.
این کنگره صبح یکشنبه با سخنرانی آیتالله ناصر مکارم شیرازی که ریاست آن را برعهده داشت، آغاز شد. در روز نخست این کنگره -که علما و شخصیتهای بیش از ۸۰کشور جهان حضور داشتند- پس از سخنرانی تعدادی از شخصیتها و علمای اسلام، کمیسیونهای چهارگانه شامل تبارشناسی جریانهای تکفیری، ریشهیابی افکار تکفیری، جریانهای تکفیری و پیامدهای سیاسی آن و بررسی راهکارهای جهان اسلام برای برون رفت از بحران تکفیر تشکیل شد و شخصیتهای جهان اسلام به بحث و تبادل نظر پیرامون این موضوعات پرداختند. در روز دوم کنگره جهانی جریانهای تکفیری و افراطی، بیش از ۳۰نفر از علما و شخصیتهای مطرح جهان اسلام به بررسی ریشههای پدیده تکفیر و افراطیگری و نیز ارائه راهحلهای ریشهکن کردن تفکر تکفیری پرداختند. (خبرگزاری مهر: 4 آذر 1393)
آیتالله مکارم شیرازی در مراسم افتتاحیه این کنگره جهانی به سه هدف و سه خط قرمز اشاره و گفت: سه هدف مهم داریم؛ هدف اول اینکه به دنیا اعلام کنیم به اجماع علمای اسلام، جنایات تکفیری ها ربطی به اسلام ندارد. اسلام دین محبت و رحمت و همزیستی با همه مذاهب است. هدف دوم اینکه جوانانی که به گروههای تکفیری ملحق شدهاند را از آتش جهنم نجات دهیم. زیرا خداوند فرموده هرکس مومنی را عمدا بکشد تا ابد در جهنم خواهد بود. هدف سوم اینکه مشاوره کنیم برای دست یافتن به راه حلی که مسلمانان بتوانند از این وضعیت خارج شوند.
ما سه خط قرمز داریم؛ اولا: دوری از مسائل سیاسی مختلف و مسائل افراطی دینی. ثانیا عدم طرح هیچ مساله اختلافی مذهبی، حتی یک کلمه. بلکه باید دستان خود در دست یکدیگر بگذاریم. ثالثاً: احترام به همه مذاهب اسلامی. (خبرگزاری ابنا: 2 آذر 1393)
هفته گذشته ایران شاهد برگزاری یک گردهمایی بزرگ برخی از علمای جهان اسلام در شهر قم بود. این گردهمایی تحت عنوان “کنگره جهانی جریانهای تکفیری و افراطی از دیدگاه علمای اسلام” با حضور دهها تن از علمای معروف و غیرمعروف در حالی برگزار شد که درگیریها و منازعات فرقهای در خاورمیانه و کشورهایی مثل پاکستان به اوج خود رسیده است. بدیهی است علمای دینی بهعنوان قشری تاثیرگذار در جوامع، در قبال چنین منازعاتی مسئولیتهای ویژهای دارند؛ علمای دینی ضمن تلاش برای توقف این روند نامیمون و بسیار زیانبار، وظیفه دارند حقایق را پیشروی عامه مسلمانان بگذارند و مو را از ماست جدا کنند.
بههمین علت گردهمایی طیف بزرگی از علمای دینی جهان اسلام در قم و بحث وتبادلنظر آنها در مورد یک قضیه نسبتا فراگیر در جهان اسلام بسیار حائز اهمیت و در عین حال ستودنی و قابل تقدیر است.
واقعیت این است که اکثریت مسلمانان باوجود اختلاف سلیقه و پیروی از مذاهب فقهی، کلامی و طریقتی مختلف خواهان منازعه و درگیری با دیگران نیستند. متاسفانه اقلیتی کوچک اما پر سروصدا در دو جبهه دست به تنشزایی میزنند. مهار این افراد و گروهها ممکن نیست مگر با همبستگی و همدلی اقشار مختلف مذاهب اسلامی که دغدغه امت دارند و بجای فرقهگرایی درد دین و اسلام در دل دارند. بههمین علت گردهمایی علمای دینی باوجود اهمیت فراوان، نمیتواند برای گرهگشایی از چنین بحرانهایی کافی باشد. شایسته است با حمایت محافل علمی و سیاسی، سایر نهادهای تاثیرگذار در جوامع مسلمان آستین همت بالا بزنند و مسلمانان را از فتنهها و بلایا نجات دهند.
در مورد موضوع مشارالیه، کارشناسان مهمان و میزبان بهتفصیل سخن گفتهاند و در آینده نیز خواهند گفت. اما در این نوشتار تلاش میشود از زاویهای دیگر به قضیه و کنگره مذکور نگریسته شود و نکاتی برای کسب موفقیتهای بیشتر و زودتر یادآوری شود.
آیا همهی تکفیریها “سنی” هستند؟
با بررسی برخی فعالیتهای کنگره و سخنانی که میزبانان این اجلاس ایراد کردند، چنین ظاهر میشود که افراد و جریانهای “تکفیری” فقط منتسب به اهلسنت هستند و لاغیر؛ زیرا کسی، حداقل برای حفظ اعتدال و پرکردن قافیه هم که شده، سخنی از جریانهای تندرو و تکفیری اهلتشیع به زبان نمیآورد. جریانهایی هم که در سایت غیرحرفهای کنگره بهعنوان تکفیری یاد میشوند، یک وجه مشترک دارند؛ هیچکدام از آنها وابسته به اهلتشیع نیستند! و چه بسا تکفیری هم نباشند مثل جنبشهای طالبان در افغانستان و پاکستان و جریان سلفی در جهان عرب. آنچه مسلم است این کنگره توسط دو مرجع بلندپایه جهان تشیع مدیریت میشود و نهادهایی مثل مجمع جهانی اهل بیت، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مدیریت حوزههای علمیه، مؤسسه دارالاعلام (پژوهشهای “وهابیتشناسی”) و جامعة المصطفی العالمیة همکاران مستقیم آن هستند. این یعنی “نهادهای مذهبی اهلتشیع” میخواهند جهان اسلام را از خطرهای تندروی و تکفیر آگاه کنند. اگر مسئولان این کنگره با قاطعیت و صراحت از تندروها و تکفیریهای شیعه اعلام برائت نکنند و رسالهها و کتابهایی در رد خزعبلات آنها ننویسند، مشخص است که چنین گردهماییهایی تاثیرات لازم را برجای نخواهد گذاشت و اکثریت قاطع مسلمانان جهان در حسننیت برگزارکنندگان چنین کنگرههایی تردید خواهند کرد.
غایبین بزرگ کنگره
نکتهای دیگر که برگزارکنندگان کنگره حتما بدان پی بردهاند، غایبین بزرگ این کنگره هستند. با نگاهی به فهرست شخصیتهای مهمان کنگره که خبرگزاری مهر آن را منتشر کرده است، چنین بهنظر میرسد اکثر مدعوین و شرکتکنندگان کنگره افرادی کمترشناختهشده و بعضا گمنام هستند. بسیاری از آنها وابسته به نهادهای دولتی در کشورهای خود هستند و یا افرادی که به هر دلیل درمیان توده مسلمانان نفوذ ندارند. در حالیکه برای تحقق اهداف بزرگی همچون وحدت و مهار آتش تندروی و افراطگرایی علمای بانفوذ و مردمی دو طرف میتوانند نقش مثبت ایفا کنند. مسئلهای که در کنگره مشهود بود، عدمحضور سایر مراجع مقیم قم و یا نمایندگان آنها بود. علمای برجسته اهلسنت جهان عرب و شبه قاره هند هم در این کنگره دیده نمیشدند. البته استغنای مراجع مقیم قم امر تازهای نیست و عادت این علمای شیعه عموما چنین است؛ شاید همین مسئله باعث شد تا یکی از سخنرانان کنگره که از جمله محدود شخصیتهای مستقل و مردمی شرکتکننده در کنگره بود، اشارهای به این مسئله داشته باشد. مولانا عبدالحمید امام جمعه اهل سنت زاهدان در بخشی از سخنان خود در این گردهمایی مهم گفته بود علما و مراجع عظام در قم، علمای اسلام، اعم از شیعه و سنی باید از دایره خودشان بیرون بیایند و جهان اسلام و مسلمین را دریابند.
دبیر این کنگره، سیدمهدی علیزاده موسوی، در مصاحبهای گفته است زمانی که تصمیم برای برگزاری این کنگره گرفته شد بیش از دو هزار نفر از علمای جهان اسلام که دارای ویژگیهایی از جمله؛ مخالفت با جریانات تکفیری داشته و روحیه تقریبی در آنها وجود داشت و راه کارهایی برای برون رفت از چالش تکفیریها داشتند شناسایی شدند.
بهنظر نگارنده، علمای اسلام با گرایشهای مختلف و هرچند از دیدگاه کنگره “نزدیک به تندروها” نیز باید شناسایی شوند و با آنها نیز باید به گفتگو نشست. زیرا این کنگره و مجالس مشابه آن برای اظهار محکومیت محض تشکیل نشدهاند که فقط شخصیتهای همصدا باید گردهم آیند.
دوری از سیاسیکاری
یکی از بزرگترین دلایل وجود حس بیاعتمادی میان اقشار مختلف جوامع مسلمان بالاخص شیعه و سنی، مواضع و ملاحظات سیاسی است. شکی در این نیست که بسیاری از شخصیتهای دینی بههمین دلیل از شرکت در چنین جلساتی ابا میورزند. نمیتوان انکار کرد که قضایای سوریه و عراق و دخالت کشورهای منطقه و قدرتهای بیگانه در مسائل این کشورها بر شدت تنشها و فاصلهها بین جریان ها و جناحهای مختلف افزوده است. در این وضعیت، علمای جهان اسلام به ویژه عربها با دیده شک و تردید به ایران مینگرند و حتی ایران و علمای نزدیک به آن را دشمن اهلسنت تلقی میکنند. تعدیل دیدگاههای جریانها و شخصیت های جهان عرب و شبه قاره هند در صورتی ممکن است که جمهوری اسلامی از دخالت در امور دیگر کشورها خودداری کند و علمای قم هم از حمایت مواضع مداخلهجویانه کشورشان دست بکشند. علمای دینی باید راهحلی کارآمد، اجراشدنی و قابل قبول برای طرفهای درگیر ارائه دهند و با زبان منطق و استدلال سعی در نزدیک کردن آنها کنند. رئیس کنگره که در مراسم افتتاحیه بر دوری از مسائل سیاسی مختلف تاکید کرده و آن را خط قرمز کنگره دانسته است، در سایر اظهارات و نوشتههای خود نیز چنین کند. کاش این خط قرمز در سایر فعالیتهای کنگره ملاحظه میشد و در نوشتارها و مطالب منتشره از سوی دبیرخانه آن، از پرداختن به این قضیه پرهیز میشد. نباید کسی احساس کند که چنین کنگرههایی با هدف مبارزه نرم و بهراه انداختن جنگ تبلیغاتی و پروپگندا علیه مخالفان سیاسی برگزار میشوند و حضور آنها صرفا برای بهرهبرداری تبلیغاتی است. این قضیه باید بهصورت کاملا علمی و بهدور از جدلهای سیاسی و ادبیات خشن و تبلیغاتی رسانههای وابسته به طرفهای متخاصم پیگیری شود. اگر کسانی چنین برداشت کنند که کنفرانسهای مشابه برای مشروعیت بخشیدن به دولتهای مستبد شیعه و تخریب وجهه مخالفان سیاسی و نظامی آنها برگزار میشوند، نمیتوان محاسبه آنها را اشتباه قرار داد.
حاشیهای در سایت کنگره
عموما حواشی جلسات و کنگرهها را افرادی میبینند که خود در آن جلسات شرکت میکنند. اما امروزه به لطف فناوری و ابزارهای جدید، سایر افراد هم میتوانند متوجه برخی حواشی بشوند. حاشیهای که برای بسیاری از کاربران اینترنت جالب بود و این نوشتار را با ذکر آن به پایان میبریم، اقدام گردانندگان تارنمای کنگره جریانهای تکفیری و افراطی از دیدگاه علمای اسلام بود. دستاندرکاران این سایت، در دو پست جداگانه مطالبی از مولانا عبدالحمید بهعنوان «رهبر برجسته اهلسنت ایران» یاد کرده بودند، اما این عنوان که موجب خوشحالی و رضایت خاطر بسیاری از کاربران سنیمذهب شده بود پس از چند ساعت حذف گردید! علت را باید از “علمای دلسوز و وحدتطلب!” قم پرسید.
