گزارشهای محلی از شهرستان زهک حاکی است که قطع گسترده درختان گز در مسیر جاده روستایی دهنوسردار، به بهانه جمعآوری ماسههای بادی، با پیامدهای نگرانکننده زیستمحیطی و تأثیرات مستقیم بر حقوق ساکنان محلی همراه بوده است.
به گزارش شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان، اقدام به قلعوقمع درختان گز که طی سالهای گذشته با مشارکت نهادهای منابع طبیعی و ساکنان محلی کاشته شدهاند، در حالی صورت گرفته که این پوشش گیاهی نقش مؤثری در کاهش اثرات طوفانهای فصلی، مهار ریزگردها و حفاظت از زیستبوم منطقه ایفا میکرده است.
به گفته منابع محلی، روند جمعآوری ماسههای بادی بهصورت مؤثر انجام نشده و در مقابل، حذف این درختان موجب افزایش شدت وزش باد و نفوذ گردوغبار به مناطق مسکونی شده است.
این اقدام از منظر حقوق بینالملل محیط زیست نیز قابل بررسی است. بر اساس تعهدات ناشی از کنوانسیون مقابله با بیابانزایی سازمان ملل متحد، دولتها موظف به اتخاذ تدابیری برای جلوگیری از تخریب سرزمین و کاهش اثرات بیابانزایی هستند. همچنین در چارچوب کنوانسیون تنوع زیستی، حفاظت از پوششهای گیاهی بومی و اکوسیستمهای محلی بهعنوان یک تعهد اساسی دولتها شناخته میشود.
علاوه بر این، اصول مندرج در میثاق بینالمللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بر حق افراد برای برخورداری از سلامت و محیط زیست سالم تأکید دارد؛ حقی که با تخریب منابع طبیعی و افزایش آلودگیهای زیستمحیطی میتواند نقض شود.
در چنین مواردی، استانداردهای بینالمللی بر ضرورت پاسخگویی نهادهای مسئول تأکید دارند. این پاسخگویی میتواند شامل انجام تحقیقات مستقل، شفافسازی روند تصمیمگیری، جبران خسارات وارده به ساکنان محلی و اتخاذ تدابیر اصلاحی برای جلوگیری از تکرار باشد.
همچنین سازوکارهایی مانند گزارشدهی به نهادهای نظارتی بینالمللی، از جمله گزارشگران ویژه سازمان ملل در حوزه محیط زیست و حقوق بشر، میتواند به مستندسازی و پیگیری این موارد کمک کند.
از منظر حقوقی، در صورت احراز تخلف، مسئولیت متوجه نهادهای اجرایی و تصمیمگیر خواهد بود و بر اساس اصول حاکم بر حقوق بشر، دولتها موظفاند دسترسی قربانیان به عدالت، جبران مؤثر و تضمین عدم تکرار را فراهم کنند. این شامل رسیدگی قضایی، اقدامات انضباطی علیه عاملان و اصلاح سیاستها و رویههای اجرایی است.
در همین حال، این اقدام واکنشها و نگرانیهایی را در میان ساکنان منطقه بهدنبال داشته و پرسشهایی درباره ضرورت، شفافیت و پیامدهای اجرای چنین طرحهایی از سوی نهادهای مسئول مطرح شده است.
