✍ معین ارجمند/ شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان
سیلابهای گسترده سالهای ۱۳۹۸ و ۱۴۰۳ در شهرستانهای دشتیاری، جاسک و سیریک، یکی از تلخترین بحرانهای انسانی سالهای اخیر در جنوب شرق ایران را رقم زد. هزاران خانواده بلوچ خانه، زمینهای کشاورزی، دام و منابع معیشتی خود را از دست دادند و بسیاری از زنان، کودکان و سالمندان روزها و شبها در شرایطی دشوار، در انتظار دریافت سرپناه موقت، آب آشامیدنی، غذای خشک و سایر کمکهای اولیه بودند.
در آن روزها، گزارشهای میدانی و روایتهای محلی نشان میداد که بخش قابل توجهی از کمکهای اضطراری نه از سوی نهادهای دولتی، بلکه توسط شهروندان، گروههای مردمی، خیرین و داوطلبان تأمین شد. این وضعیت، بار دیگر ضعف در پاسخگویی مؤثر به بحرانهای انسانی در مناطق محروم و مرزی را آشکار کرد.
در مقابل، برگزاری مراسم خاکسپاری رهبر جمهوری اسلامی ایران نشان داد که در صورت وجود اراده، حکومت توانایی بسیج سریع منابع، امکانات لجستیکی، خیمهها، تجهیزات، مواد غذایی، حملونقل و نیروی انسانی را در ابعاد گسترده دارد. این تفاوت، پرسشهای جدی درباره نحوه تخصیص منابع عمومی و معیارهای اولویتبندی در مدیریت کشور ایجاد میکند.
از منظر حقوق بشر، دسترسی برابر همه شهروندان به حمایتهای اضطراری، سرپناه، غذا، آب سالم و خدمات امدادی، از تعهدات اساسی دولتها در شرایط بحران است. هرگونه تبعیض در بهرهمندی از این حقوق، بهویژه زمانی که مناطق محروم و آسیبپذیر با تأخیر یا کمبود جدی در امدادرسانی مواجه شوند، میتواند نقض اصل برابری و حق برخورداری از حمایت مؤثر در شرایط اضطراری تلقی شود.
تجربه سیلابهای بلوچستان نشان داد که بسیاری از خانوادههای آسیبدیده، بهویژه زنان و کودکان، روزها بدون دسترسی به حداقل امکانات انسانی زندگی کردند، در حالی که برای یک مراسم حکومتی، منابع گستردهای در مدت زمانی کوتاه سازماندهی شد. این مقایسه، نه صرفاً میان دو رویداد، بلکه میان دو شیوه مواجهه با منابع عمومی و حقوق شهروندان است.
شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان بر این باور است که دولت موظف است بدون هرگونه تبعیض قومی، مذهبی یا جغرافیایی، از حق حیات، کرامت انسانی و دسترسی برابر تمامی شهروندان به امدادرسانی و حمایتهای بشردوستانه حفاظت کند.
تجربه بلوچستان نشان میدهد که بازنگری در سیاستهای مدیریت بحران، شفافیت در تخصیص منابع عمومی و پاسخگویی نهادهای مسئول، از الزامات اساسی برای جلوگیری از تکرار چنین وضعیتهایی است.
